Hé lộ: Vì sao đột quỵ là biến chứng nguy hiểm nhất ở người bệnh đái tháo đường

Ngày đăng : 03/10/2022 | 17:25 | 173 luot_xem

Đột quỵ là một bệnh lý nguy hiểm trong các bệnh lý liên quan đến tim mạch và có mối liên hệ chặt chẽ giữa đột quỵ ở người bệnh đái tháo đường. Nguy cơ bệnh nhân bị đột quỵ ở người bệnh đái tháo đường gấp 1,5 lần bệnh nhân bình thường khác. Do đó kiểm soát đái tháo đường ở người đột quỵ là cực kỳ quan trọng. Những kiến thức về đái tháo đường với bệnh lý đột quỵ dưới đây sẽ giúp quý độc giả có cái nhìn khách quan hơn về bệnh đái tháo đường ở người đột quỵ.

 

Đái tháo đường là gì?

Khái niệm đái tháo đường: Trong y khoa bệnh đái tháo đường hay còn gọi là bệnh tiểu đường là bệnh lý rối loạn chuyển hóa liên quan đến tình trạng giảm tiết insulin và kháng insulin ngoại vi hoặc cả hai gây tình trạng tăng glucose máu.

 

                                                   

Vai trò của insulin trong máu đối với bệnh đái tháo đường: Insulin là một loại hormone được tiết ra từ các tế bào Beta ở tuyến tụy. Chúng có tác dụng chuyển hóa carbohydrate trong cơ thể đồng thời ức chế sự chuyển hóa glycogen thành glucose nhằm điều tiết lượng đường trong máu. Nếu lượng insulin trong máu không đủ hoặc bị bất hoạt sẽ dẫn đến bệnh đái tháo đường.

Đái tháo đường ở người đột quỵ là tình trạng bệnh nhân bị đột quỵ kèm theo bệnh nền là đái tháo đường trước đó. Đái tháo đường ở người đột quỵ là tình trạng bệnh lý cực kỳ nguy hiểm và là nguyên nhân hàng đầu gây nên tử vong do đột quỵ ở bệnh nhân đái tháo đường.

 

Phân loại đái tháo đường và mối liên hệ của bệnh đái tháo đường ở người đột quỵ

Sinh lý bệnh đái tháo đường

Bệnh đái tháo đường hình thành bởi cơ chế hoạt động của insulin một loại hormone được tạo ra từ tế bào Beta của tuyến Tụy trong cơ thể con người. Insulin trong máu có vai trò đảm bảo điều tiết lượng đường trong máu, một khi lượng insulin trong máu không đủ hoặc bị bất hoạt sẽ khiến cho lượng đường trong máu tăng lên và không được chuyển hóa hình thành nên bệnh lý đái tháo đường.

                                                                             

Phân loại đái tháo đường

Đái tháo đường được chia làm 3 loại chính bao gồm:

  • Đái tháo đường type 1: Do tế bào Beta trong tuyến tụy bị phá hủy dẫn đến giảm tiết insulin hoặc không tiết insulin tuyệt đối. Thường xuất hiện ở trẻ em và người trẻ tuổi chiếm khoảng 5-10% tổng số ca tiểu đường.

  • Đái tháo đường type 2: Do giảm chức năng của tế bào Beta của tuyến tụy trên nền tảng kháng insulin khiến cho insulin tiết ra không thể đảm bảo được chức năng của bản thân nó là điều hòa được lượng đường trong máu. Đây là thể phổ biến nhất và thường gặp ở người trên 40 tuổi chiếm đến 90-95% tổng số ca bệnh tiểu đường hiện nay.

  • Đái tháo đường thai kỳ: Do việc tăng tiết các hormone trong quá trình mang thai gây kháng insulin dẫn đến tăng lượng đường trong máu ở bệnh lý đái tháo đường thai kỳ. Bệnh lý này sẽ hết khi sản phụ sinh con tuy nhiên tiểu đường thai kỳ cần được kiểm soát chặt chẽ trong thời kỳ mang thai vì nó gây nhiều biến chứng nguy hiểm cho cả mẹ và con.

 

Mối liên hệ giữa đái tháo đường ở người đột quỵ

  • Đái tháo đường là nguyên nhân chính dẫn đến biến chứng tim mạch trong đó có bệnh tai biến mạch máu não hay còn gọi là đột quỵ não. Người mắc bệnh đái tháo đường có nguy cơ mắc đột quỵ cao gấp 1,5 lần người bình thường trong đó tỷ lệ ở nam gấp 1-3 lần và nữ giới gấp 2-5 lần.

  •  Tại Việt Nam hiện nay theo số liệu thống kê của Bệnh viện Nhân Dân 115 cho thấy tỷ lệ đột quỵ ở bệnh nhân đái tháo đường tăng cao lên đến 20-25% tổng số ca mắc đột quỵ so với 10-15% của 10 năm trở về trước.

  • Theo dữ liệu nghiên cứu về đột quỵ của 9 quốc gia Châu Á - AASAP năm 2000 thì tỷ lệ bệnh nhân bị đột quỵ do đái tháo đường trên thế giới từ 15-40% số ca mắc đột quỵ tùy theo mỗi quốc gia. Đây là một con số đáng báo động về tỷ lệ bệnh nhân đột quỵ ở người bệnh đái tháo đường.

 

Nguyên nhân dẫn đến đái tháo đường và vì sao đái tháo đường làm tăng nguy cơ bị đột quỵ

Nguyên nhân bệnh đái tháo đường

Là do nồng độ insulin trong máu bị thiếu hoặc sự bất hoạt của insulin trong máu khiến cho lượng glucose máu ( Lượng đường trong máu) không được kiểm soát và tăng cao.

Nguyên nhân đái tháo đường type 1

Do tế bào Beta của tuyến tụy bị phá hủy tự miễn dẫn đến insulin không được sản xuất hoặc sản xuất rất ít không đủ cho việc kiểm soát nồng độ glucose trong máu. Việc tế bào Beta tuyến tụy bị phá hủy là bởi cơ chế tự miễn kích thích quá trình phá hủy tế bào do tiếp xúc với môi trường ở những người có sự nhạy cảm về mặt di truyền khiến cho tế bào Beta giảm dần theo thời gian đến điểm mà nồng độ insulin không đủ để có thể kiểm soát được hàm lượng glucose trong máu. Nguyên nhân của sự phá hủy này chưa được nghiên cứu rõ ràng tuy nhiên chúng có mối liên quan đến các gen nhạy cảm trong cơ thể, cơ chế tự kháng nguyên và các yếu tố môi trường như virus, chế độ dinh dưỡng.

 

                                                     

 

Nguyên nhân đái tháo đường type 2

Do kháng insulin bởi sự suy giảm chức năng của các tế bào Beta khiến cho insulin được sản xuất ra không đảm bảo được chức năng ức chế việc chuyển hóa glycogen thành glucose ở gan. Nguyên nhân của hiện tượng tế bào Beta suy giảm chức năng là do yếu tố gen di truyền gây ảnh hưởng đến chức năng của tế bào Beta, các bệnh lý liên quan đến tụy làm ảnh hưởng đến chức năng của tế bào Beta khiến insulin được tiết ra nhưng bị bất hoạt hoặc không đảm bảo chức năng duy trì glucose máu. Khi gan kháng lại insulin dẫn đến tình trạng insulin không có khả năng ức chế gan sản xuất glucose và kháng insulin ngoại vi làm giảm nhập glucose ngoại vi,hai điều này kết hợp dẫn đến tăng đường huyết lúc đói và sau ăn.

Những yếu tố nguy cơ đái tháo đường type 2:

  • Tiền sử gia đình mắc tiểu đường

  • Tiền sử tiểu đường thai kỳ

  • Tiền sử bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch

  • Tăng huyết áp

  • Thừa cân béo phì

  • Rối loạn dung nạp đường

  • Chế độ sinh hoạt ít vận động

Nguyên nhân đái tháo đường thai kỳ

Do trong quá trình mang thai các hormone nữ như estrogen, progesterone tác động lên các thụ thể insulin ở tế bào đích làm tăng đề kháng insulin trong khi đó tuyến tụy lại không thể sản xuất đủ lượng insulin cần thiết để vượt mức đề kháng này dẫn đến lượng đường trong máu không được hấp thụ dẫn đến nguyên nhân đái đường thai kỳ.

Vì sao đái tháo đường làm tăng nguy cơ bị đột quỵ?

Bệnh nhân đái tháo đường thường có lượng đường huyết cao hơn người bình thường và tình trạng này làm quá trình xơ vữa mạch máu diễn ra nhanh hơn ở người bình thường. Việc hình thành các mảng xơ vừa trong thành mạch dễ gây nên hiện tượng tắc nghẽn mạch máu hoặc hình thành nên các cục máu đông di động trong lòng mạch làm cản trở việc lưu thông máu đến não, thậm chí gây tắc nghẽn mạch máu não, làm vỡ các mạch máu não gây nên đột quỵ não ở người bệnh tiểu đường. Do đó đái tháo đường ở người đột quỵ được coi là “kẻ giết người thầm lặng”.

 

                                                      

 

Triệu chứng và phương pháp chẩn đoán đái tháo đường

Triệu chứng đái tháo đường Type 1

Triệu chứng của đái tháo đường type 1 thường xuất hiện với diễn tiến nhanh trong vài ngày hoặc vài tuần với các biểu hiện lâm sàng rõ ràng như:

  • Thường xuyên cảm thấy đói và mệt: Khi cơ thể bị thiếu insulin hoặc insulin không đáp ứng được vai trò của bản thân trong bệnh tiểu đường khiến cho cơ thể không thể hấp thụ glucose và chuyển hóa chúng thành năng lượng. Chính điều này khiến cho cơ thể luôn cảm thấy đói và mệt mỏi mặc dù ăn nhiều.

  • Khát nước và đi tiểu thường xuyên: Do lượng đường trong máu quá cao khi lọc qua thận khiến cho thận không thể hấp thụ lại hết được lượng đường dư thừa trong máu, khiến cho lượng đường bị đào thải cùng nước qua đường nước tiểu. Điều này khiến cho cơ thể bị mất nước nhiều hơn do thận phải lọc nhiều nước hơn để giúp đào thải lượng đường quá mức ở trong máu đào thải ra ngoài. Cơ thể mất nước bệnh nhân sẽ cảm thấy khát thường xuyên và uống nhiều nước hơn và lặp lại vòng tuần hoàn trên.

  • Khô miệng và ngứa da: Do mất nước trong quá trình bệnh nhân đi tiểu thường xuyên.

  • Sụt cân: Mặc dù bệnh nhân ăn nhiều nhưng vẫn sụt cân sau vài tuần có dấu hiệu do mất nước ở các mô mỡ và mô cơ

 

                                                                                            

Triệu chứng đái tháo đường type 2

Diễn biến của bệnh diễn ra âm thầm và phát triển trong nhiều năm với các biểu hiện không rõ ràng nên khó phát hiện. Bệnh chỉ được vô tình phát hiện khi làm xét nghiệm glucose máu hoặc biến chứng khác của bệnh. Một số dấu hiệu nghi ngờ tiểu đường type 2:

  • Nhiễm trùng nấm men: các loại nấm men sử dụng glucose là nguồn thức ăn của chúng do đó khi bị tiểu đường thì cơ thể dễ dàng bị nấm ở bất kỳ nơi nào tập trung nhiều đường. Đặt biệt nấm men sẽ phát triển ở những vị trí nếp gấp của da như ở giữa ngón tay, ngón chân, thậm chí xung quanh hoặc trong cơ quan sinh dục.

  • Vết thương lâu lành: Lượng đường trong cơ thể quá cao khiến cho tổn thương hệ thần kinh làm cho các vết thương lâu được chữa lành. Ngoài ra, các dấu hiệu đau hoặc tê chân cũng là dấu hiệu của việc hệ thần kinh bị tổn thương do tiểu đường.

Phương pháp chẩn đoán bệnh đái tháo đường 

Để chẩn đoán đái tháo đường một cách chính xác nhất là dựa vào việc làm xét nghiệm đái tháo đường. Khi chỉ số đái tháo đường trong máu đạt 1 trong 4 chỉ số sau cùng với các dấu hiệu đái tháo đường bên trên thì được coi là đái tháo đường.

 

                                                         

                                                                      Chẩn đoán đái tháo đường dựa vào chỉ số đường huyết

Tiêu chuẩn đánh giá bệnh đái tháo đường thông qua chỉ số xét nghiệm đường huyết (Glucose máu):

  • Nồng độ glucose máu lúc đói >= 126mg/dL

  • Nồng độ glucose máu ở thời điểm sau 2 giờ làm nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75g >= 200mg/dL

  • HbA1c (Chỉ số kết hợp giữa hemoglobin và đường glucose trong máu) >= 6.5%

  • Mức glucose máu ở bất kỳ thời điểm nào trong ngày >=200 mg/dL.

 

Những biến chứng nguy hiểm của bệnh đái tháo đường gây nên đối với sức khỏe

Biến chứng cấp tính bệnh đái tháo đường

  • Nhiễm toan ceton máu: là tình trạng máu bị nhiễm độc do nồng độ acid tăng cao (toan hóa). Các acid này là sản phẩm của các chuyển hóa dang dở do thiếu insulin gây nên. Bệnh nhân có thể tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

  • Tăng áp lực thẩm thấu: Glucose máu quá cao có thể dẫn đến hôn mê hoặc tăng áp lực thẩm thấu trên thành mạch.

  • Hạ đường huyết: Xuất hiện khi bệnh nhân sử dụng quá liều thuốc hạ đường huyết, ăn uống kiêng khem quá mức, tập luyện gắng sức.

                                                   

 

Biến chứng mạn tính bệnh đái tháo đường

  • Đột quỵ: Bệnh nhân mắc đái tháo đường làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch như cao huyết áp, xơ cứng động mạch, nhồi máu cơ tim đặc biệt là tai biến mạch máu não hay còn gọi là đột quỵ não. Nguyên nhân do lượng đường quá cao khiến cho quá trình xơ vữa mạch máu diễn ra nhanh hơn người bình thường, là nguyên nhân hình thành nên các cục máu đông, các mảng xơ vữa gây tắc nghẽn mạch máu não dẫn đến đột quỵ não

  • Suy thận: Tiểu đường khiến cho các vi mạch máu ở thận bị tổn thương và hoạt động kém hiệu quả lâu dần dẫn đến suy thận.

  • Tổn thương hệ thần kinh: Tiểu đường khiến cho các mạch máu bị tổn thương trong đó có các mạch máu nuôi các dây thần kinh. Khi các mạch máu này bị tổn thương làm giảm hoặc mất chức năng cung cấp oxy và dưỡng chất cho hệ thống dây thần kinh dẫn đến tổn thương các dây thần kinh với biểu hiện tê bì, mất cảm giác hoặc rối loạn cảm giác, teo cơ, đau, loét các đoạn chi trên cơ thể như tay hoặc chân.

  • Suy giảm thị giác: Bệnh nhân đái tháo đường thường bị giảm thị lực, mắc các bệnh về mắt thậm chí là mù lòa. Nguyên nhân do đái tháo đường làm tổn thương các mao mạch ở võng mạc làm tăng tính thấm thành mạch gây thoát huyết tương ra ngoài vào võng mạc gây phù nề. Võng mạc là bộ phận cảm thụ ánh sáng của mắt, nếu võng mạc bị tổn thương sẽ gây ảnh hưởng đến thị lực của mắt.

  • Nguy cơ nhiễm trùng da: Đường huyết cao là môi thường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển đồng thời làm suy giảm hệ miễn dịch của cơ thể. Điều này khiến cho tình trạng viêm nhiễm kéo dài và khó điều trị ở người bệnh đái tháo đường

  • Gây nguy hiểm cho thai kỳ: Nếu mẹ bị tiểu đường dễ dẫn đến thai nhi quá cân gây nên các tai biến sản khoa cho mẹ và bé, hạ đường huyết sau sinh ở trẻ nhỏ.

 

                                                     

 

Các biện pháp làm giảm nguy cơ đột quỵ ở người bệnh đái tháo đường

Nguy cơ mắc đột quỵ ở người đái tháo đường cao gấp 1,5 lần so với những người không mắc đái tháo đường. Ngoài ra khi mắc đột quỵ ở bệnh nhân đái tháo đường thì bệnh nhân có thể tử vong nhanh chóng nếu không được can thiệp y tế kịp thời. 

Các biện pháp làm giảm nguy cơ đột quỵ ở người bệnh đái tháo đường:

  • Kiểm soát và tuân thủ nguyên tắc điều trị đái tháo đường: Đảm bảo sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường đúng theo lời khuyên của bác sĩ đúng về thời gian và liều lượng.

  • Xây dựng lối sống lành mạnh: Hạn chế rượu bia, thuốc lá, ngủ đủ giấc.

  • Hạn chế các căng thẳng quá mức và kéo dài.

  • Thực hiện chế độ ăn khoa học: Sử dụng các thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất, các thực phẩm giàu omega-3 tốt cho tim mạch, hạn chế cholesterol.

  • Tăng cường tập thể dục, các hoạt động thể chất nâng cao sức khỏe tim mạch.

  • Quản lý đường huyết theo các bước ABCs và thăm khám sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng 1 lần.

 

                                                       

Ngoài ra đối với bệnh nhân tiểu đường có nguy cơ cao về bệnh lý đột quỵ cao cần thực hiện việc tầm soát đột quỵ sớm nhằm phát hiện các yếu tố nguy cơ nhằm xây dựng các biện pháp phòng tránh làm giảm thiểu tối đa các biến chứng nguy hiểm do đột quỵ ở người đái tháo đường gây nên. Đặc biệt làm giảm nguy cơ tử vong do đột quỵ ở người bệnh đái tháo đường. Với gói tầm soát đột quỵ tại Bệnh viện Chữ Thập Xanh ngoài việc tầm soát các yếu tố nguy cơ của đột quỵ bệnh nhân còn được đánh giá nồng độ Glucose máu để xác định nguy cơ đái tháo đường. Bệnh nhân được đánh giá toàn bộ chức năng 11 hệ thống cơ quan chính trong cơ thể và được hỗ trợ điều dưỡng 1:1 trong suốt quá trình thăm khám. Quy trình trả kết quả nhanh chóng trong vòng 2h, điều này khiến bệnh nhân thoải mái trong việc thăm khám mà không cần lo lắng về thời gian.

 

Những câu hỏi thường gặp về đột quỵ ở người đái tháo đường

Bệnh đái tháo đường nếu không được điều trị có gây nguy hiểm gì không?

Nếu bệnh nhân được chẩn đoán là đái tháo đường mà không được điều trị thì cực kỳ nguy hiểm đặc biệt có thể khiến bệnh nhân tử vong nhanh chóng bởi các biến chứng của đái tháo đường gây nên như nhiễm toan máu, tăng áp lực thẩm thấu, ngừng tuần hoàn do hạ đường huyết. 

 

Đái tháo đường có cần theo dõi đường máu thường xuyên không và cách theo dõi như thế nào?

Đái tháo đường cần được theo dõi đường máu thường xuyên nhằm kiểm soát lượng đường trong máu và có chế độ dinh dưỡng phù hợp  đảm bảo sức khỏe.Một trong những biện pháp theo dõi đường huyết là thực hiện kiểm tra đường huyết bằng máy theo dõi tại nhà. Điều này giúp người bệnh có thể đánh giá thực tế được lượng đường huyết trong ngày và có biện pháp thay đổi chế độ ăn uống, sinh hoạt phù hợp với bản thân, phòng tránh các biến chứng đái tháo đường gây nên.

 

Người bị bệnh đái tháo đường có cần thiết phải đi tầm soát đột quỵ sớm không?

Đối với người bệnh đái tháo đường thì việc đi tầm soát đột quỵ là cần thiết. Bởi một trong những biến chứng nguy hiểm và hay gặp nhất của bệnh lý tiểu đường là đột quỵ. Do đó, tầm soát sớm đột quỵ ở người đái tháo đường giúp làm giảm nguy cơ biến chứng đột quỵ ở người bệnh tiểu đường.

 

Mọi thông tin chi tiết quý độc giả và khách hàng có thể liên hệ trực tiếp với Bệnh viện Chữ Thập Xanh qua số hotline 1900 638 003 -  0966 969 033. Hoặc địa chỉ 33 Đường Nguyễn Hoàng - P. Mỹ Đình 2 - Q. Nam Từ Liêm - TP. Hà Nội để được tư vấn trực tiếp.

 
Banner đặt câu hỏi tư vấn cho bác sĩ

ĐẶT CÂU HỎI TƯ VẤN CHO BÁC SĨ

LIÊN HỆ NGAY VỚI CHÚNG TÔI

* Chúng tôi sẽ gọi lại ngay trong 30 phút

Giờ làm việc

Các ngày trong tuần từ Thứ 2 đến Chủ nhật

Thời gian: 7:30 đến 20:00

Trực cấp cứu: 24/24

Xem chi tiết khám ngoài giờ